@cziter2, @pentakilo za grok:

Czy w talmudzie bóg określany jest jako kobieta i mężczyzna jednocześnie?

Tak, w Talmudzie (i szerzej w literaturze rabinicznej) zdarzają się fragmenty, w których Bóg jest opisywany jako posiadający jednocześnie cechy męskie i żeńskie, lub w których stosuje się do Niego zarówno gramatycznie męskie, jak i żeńskie formy językowe. Nie oznacza to jednak, że judaizm rabiniczny uważa Boga za „androgynę” w sensie fizycznym ani za istotę o zmiennej płci – Bóg jest absolutnie bezcielesny i transcendentny. Chodzi raczej o podkreślenie, że w Bogu zawiera się pełnia wszelkich cech, w tym tych, które w świecie stworzonym podzielone są na męskie i żeńskie.Najbardziej znane przykłady:Talmud Babiloński, Berachot 61a

Opisuje stworzenie pierwszego człowieka (Adam hariszon):

„מלמד שהיה ברא אותו בעל שני פרצופים”

– „To uczy, że stworzył go z dwiema twarzami (lub: dwiema postaciami)”.

Midrasz dalej wyjaśnia, że Adam został stworzony jako istota androgyniczna (mężczyzna-kobieta połączona plecami), a potem Bóg „przeciął” go i stworzył z niego Chawę (Ewę). Wielu komentatorów (m.in. Rashi, Ramban) łączy to z obrazem Boga – skoro człowiek został stworzony „na obraz i podobieństwo Boże” (Rdz 1,27), a pierwotny Adam był androgyniczny, to również w Bogu musi być obecna pełnia obu aspektów.

Gramatyka hebrajska w modlitwach i midraszach

W niektórych tekstach liturgicznych i midraszach celowo używa się żeńskich form czasownikowych w odniesieniu do Boga, szczególnie gdy mówi się o aspektach miłosierdzia (rachamim), które tradycyjnie kojarzone są z łonem matki (hebr. rechem – łono).

Klasyczny przykład:

W modlitwie przed snem (Kriat Szma al ha-mita) mówi się:

„בְּיָדָיו אַפְקִיד רוּחִי” (w męskiej formie), ale w niektórych siddurach kabalistycznych pojawia się żeńska forma „אַפְקִידָה”.

Zohar i kabała (wpływająca na późniejsze rozumienie Talmudu)

W Zoharze (XIII w., ale opartym na wcześniejszych tradycjach) bardzo wyraźnie mówi się o Bogu jako zawierającym w sobie męski i żeński aspekt:

– Sefira Chochma i Binah (Ojciec i Matka)

– Sześć środkowych sefirot tworzy „Zeir Anpin” (męski aspekt), a Malchut/Szechina to aspekt żeński.

Ich zjednoczenie jest ideałem kosmicznym.

Zohar posługuje się przy tym bardzo śmiałym, czasem wręcz erotycznym językiem.

Bezpośrednie wypowiedzi rabinów talmudycznych

Najbardziej jednoznaczny fragment:

Talmud Babiloński, Megilla 14b i parallelle w midraszach:

Kiedy Mojżesz pyta Boga „pokaż mi Twoją chwałę”, Bóg odpowiada:

„כשאני chcę – jestem mężczyzną, a kiedy chcę – jestem kobietą”.

(W kontekście: Bóg ukazuje się Izraelowi czasem w postaci wojownika-mężczyzny, a czasem jako starego człowieka pełnego miłosierdzia – w tradycji obraz starca był czasem interpretowany żeńsko).

Podsumowując:

Tak, w Talmudzie i literaturze rabinicznej istnieją teksty, w których Bóg jest przedstawiany jako posiadający jednocześnie naturę męską i żeńską (lub przekraczający tę dychotomię). Nie jest to jednak dominujące ani dosłowne nauczanie judaizmu ortodoksyjnego, lecz raczej sposób podkreślenia, że Bóg jest absolutnie pełny i nieograniczony ludzkimi kategoriami płci. Współczesny judaizm ortodoksyjny nadal używa wyłącznie męskich form gramatycznych w odniesieniu do Boga w liturgii, ale w tekstach mistycznych i midraszach takie ujęcia są obecne i dobrze znane.